Kopie zapasowe w szpitalu i przychodni: PACS i ransomware

Każdy szpital i przychodnia potrzebuje kopii zapasowych bazy systemu HIS (szpitalnego systemu informacyjnego) z dokumentacją medyczną. Gdy wykonujesz badania obrazowe, dochodzi kopia archiwum obrazów PACS. Do tego dochodzą serwery i konfiguracja, bez których systemu nie da się szybko uruchomić.

Kopie muszą być w więcej niż jednym miejscu. Przynajmniej jedna z nich musi być odizolowana tak, żeby ransomware (złośliwe oprogramowanie szyfrujące dane dla okupu) nie mógł jej zaszyfrować ani usunąć. Odtworzenie trzeba regularnie testować. Kopia, z której nikt nigdy nie próbował odtworzyć systemu, to tylko założenie, że kopia działa.

Jakie systemy i dane trzeba chronić?

System lub dane	Dlaczego jest krytyczny	Na co uważać
Baza systemu HIS	dokumentacja medyczna, rejestracja, rozliczenia	spójna kopia bazy danych; sama kopia plików na dysku nie wystarczy
Archiwum PACS	obrazy badań RTG, TK, MR, USG	duża i stale rosnąca objętość
RIS (system radiologiczny), LIS (system laboratoryjny) i inne systemy dziedzinowe	zlecenia, opisy, wyniki	zależności między systemami, odtwarzane razem
Serwery i maszyny wirtualne	system operacyjny, konfiguracja usług	odtworzenie całej maszyny jest szybsze niż instalacja od zera
Pliki i skany	dokumenty papierowe po digitalizacji, zgody, umowy	często leżą poza systemem HIS
Konfiguracja urządzeń sieciowych	firewall, przełączniki, VPN	bez niej odtworzenie sieci trwa dużo dłużej

Gdy korzystasz z systemu w chmurze, część tej listy przejmuje dostawca. Sprawdź jednak zakres jego kopii i czas odtworzenia zapisany w umowie. Różnice między chmurą i własnym serwerem opisaliśmy na przykładzie Optimed NXT we wpisie Optimed NXT w chmurze czy na własnym serwerze.

Reguła 3-2-1 w praktyce

Reguła 3-2-1 mówi: trzy kopie danych, na dwóch różnych nośnikach, z czego jedna poza siedzibą. W szpitalu lub przychodni przekłada się to zwykle na:

• dane produkcyjne na serwerze,
• kopię lokalną na osobnym urządzeniu (np. serwerze kopii lub macierzy NAS), z której odtwarza się najszybciej,
• kopię poza budynkiem, w drugiej lokalizacji lub w chmurze.

Przy dzisiejszych atakach ransomware ważniejsze od samej liczby kopii są dwa uzupełnienia. Co najmniej jedna kopia powinna być niezmienialna albo odłączona od sieci. Odtworzenie trzeba regularnie testować.

Jak chronić kopie przed ransomware?

Ransomware coraz częściej celowo szuka kopii zapasowych i próbuje je usunąć przed zaszyfrowaniem danych. Dlatego kopie konfigurujemy tak, żeby przejęcie komputera czy konta administratora w Twojej sieci nie dawało dostępu do wszystkich kopii:

• osobne poświadczenia do systemu kopii, inne niż konta domenowe,
• repozytorium niezmienialne (immutable), w którym kopii nie da się zmienić ani usunąć przed upływem ustalonego czasu,
• kopia poza siecią lokalną lub odłączana fizycznie,
• MFA (uwierzytelnianie wieloskładnikowe) do konsoli systemu kopii,
• osobny segment sieci dla serwerów kopii; budowę takiej sieci opisujemy na stronie sieć informatyczna,
• powiadomienia o nieudanych kopiach i nietypowych zmianach, np. nagłym wzroście ilości zmienionych danych.

Osobny plan dla archiwum PACS

Archiwum PACS rośnie z każdym badaniem, a badania TK i MR zajmują dużo miejsca. Pełna kopia całego archiwum co noc zwykle nie jest możliwa. Dlatego kopie PACS planuje się przyrostowo, a przestrzeń na kolejne lata rezerwuje z wyprzedzeniem.

Okres przechowywania wynika z przepisów. Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, art. 29, wymaga przechowywania dokumentacji medycznej co do zasady przez 20 lat od końca roku ostatniego wpisu. Dla zdjęć rentgenowskich przechowywanych poza dokumentacją pacjenta okres wynosi 10 lat (z kilkoma wyjątkami, stan prawny na 30.09.2026). Przy planowaniu pojemności ustal z kierownikiem podmiotu leczniczego, które dane podlegają którym okresom.

Jak testować odtworzenie?

Test odtworzenia sprawdza, czy z kopii da się uruchomić system i czy dane są kompletne. Przed testem ustalamy dwa parametry:

• RPO (Recovery Point Objective), czyli ile danych możesz stracić, liczone w czasie od ostatniej kopii,
• RTO (Recovery Time Objective), czyli jak długo system może być niedostępny, zanim praca rejestracji i lekarzy zostanie poważnie zakłócona.

Test wykonujemy w odizolowanym środowisku, żeby nie zakłócić pracy produkcyjnej. Wynik testu, czyli czas odtworzenia i ewentualne problemy, warto zapisać. Taki zapis jest też dowodem, że okresowo oceniasz skuteczność zabezpieczeń.

Przepisy o zabezpieczeniu dokumentacji

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania nie używa słów „kopia zapasowa”, ale wymaga m.in. (stan prawny na 30.09.2026):

• systematycznego szacowania ryzyka i udokumentowanych procedur zabezpieczania dokumentacji (§ 1 ust. 5 pkt 1–2),
• bieżącej kontroli zabezpieczeń i okresowej oceny ich skuteczności (§ 1 ust. 5 pkt 5),
• planów przechowywania dokumentacji w długim czasie (§ 1 ust. 5 pkt 6),
• warunków zabezpieczających dokumentację przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub utratą (§ 1 ust. 7).

Incydent, np. atak ransomware, może prowadzić do naruszenia ochrony danych osobowych. Administrator zgłasza je wtedy organowi nadzorczemu bez zbędnej zwłoki, w miarę możliwości nie później niż w ciągu 72 godzin od stwierdzenia naruszenia. Zgłoszenie nie jest potrzebne, jeśli jest mało prawdopodobne, by naruszenie skutkowało ryzykiem naruszenia praw lub wolności osób (art. 33 RODO). Sprawdzone kopie skracają przerwę w pracy, ale nie zwalniają z oceny naruszenia.

Kopie zapasowe w obsłudze centrów medycznych

Rozwiązania do kopii zapasowych urządzeń i najważniejszych systemów są częścią naszej obsługi centrów medycznych. Jesteśmy partnerem Veeam, Synology i QNAP. Wdrożenia kopii zapasowych prowadzimy razem z zespołem Conetso Group, a zakres opisujemy na stronie sprzęt i rozwiązania serwerowe.

Nie masz pewności, czy Twoje kopie dałoby się odtworzyć? Napisz do nas. Zaczniemy od przeglądu obecnego systemu kopii i testu odtworzenia.