Jak bezpiecznie podłączyć nowego lekarza opisującego do PACS

Nowego lekarza opisującego podłączasz do PACS bezpiecznie, gdy dostaje indywidualne konto z dostępem tylko do swoich badań. Łączy się przez szyfrowany VPN z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym (MFA) i pracuje na stanowisku przygotowanym do opisów. Zanim dostęp ruszy, podmiot podpisuje umowę powierzenia z podmiotem zewnętrznym albo spisuje zakres dostępu lekarza. Gdy współpraca się kończy, konta i VPN są wyłączane tego samego dnia.

PACS to archiwum obrazów medycznych, a RIS to system pracowni radiologicznej, w którym lekarz pisze opis. Wdrażanie nowych lekarzy prowadzimy w ramach obsługi teleradiologii. Łącza i połączenia z firmami teleradiologicznymi opisujemy na stronie IT dla teleradiologii.

Dane, które warto zebrać przed założeniem kont

Wdrożenie idzie najszybciej, gdy pracownia od razu przekaże komplet danych. Przed pierwszym logowaniem potrzebujesz:

• imienia, nazwiska i kontaktu do lekarza,
• listy pracowni i rodzajów badań, które ma opisywać,
• planowanego okresu współpracy, jeśli jest znany,
• metody podpisu elektronicznego, z której lekarz korzysta,
• informacji, czy lekarz pracuje na własnym komputerze, czy na stanowisku od pracowni,
• nazwiska osoby, która po Twojej stronie zatwierdza dostęp.

Konto w PACS i RIS z minimalnymi uprawnieniami

Każdy lekarz dostaje własne konto, bez kont wspólnych dla kilku osób. Dzięki temu każdy opis i każde otwarte badanie są przypisane do konkretnej osoby. Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1391) w § 1 ust. 4 wymaga, żeby dokumentacja była dostępna wyłącznie dla osób uprawnionych.

Uprawnienia ograniczamy do pracowni i rodzajów badań, które lekarz faktycznie opisuje. Jeśli system pozwala ustawić datę wygaśnięcia konta, wpisujemy koniec umowy. Konto wtedy samo przestanie działać, nawet gdy nikt nie zgłosi końca współpracy.

VPN z MFA albo inny bezpieczny dostęp

Lekarz pracujący poza pracownią łączy się z PACS i RIS przez szyfrowany VPN. Samo hasło nie wystarczy, dlatego logowanie wymaga drugiego składnika, np. kodu z aplikacji w telefonie. Konfigurujemy:

• osobny profil VPN dla każdego lekarza, powiązany z jego kontem,
• regułę na firewallu, która wpuszcza lekarza tylko do PACS i RIS, bez dostępu do reszty sieci,
• zapis połączeń w logach firewalla lub systemu centralnego.

Niektóre systemy PACS mają przeglądarkę internetową udostępnianą przez bezpieczny portal. Wtedy obowiązują te same zasady: szyfrowanie, MFA, dostęp tylko do potrzebnych badań i logi. Reguły dla połączeń zdalnych ustawiamy tak samo jak między częściami sieci wewnętrznej. Opisaliśmy to we wpisie Segmentacja sieci w przychodni.

Stanowisko i monitor po stronie lekarza

Lekarz, który opisuje badania w domu lub we własnym gabinecie, pracuje na danych pacjentów poza Twoją siecią. Dlatego jego stanowisko traktujemy jak część infrastruktury pracowni:

• komputer używany wyłącznie do pracy, bez kont innych domowników,
• szyfrowanie dysku na wypadek kradzieży lub zgubienia laptopa,
• aktualizacje systemu i ochrona antywirusowa zarządzane centralnie,
• automatyczna blokada ekranu po krótkim czasie bezczynności,
• brak zapisywania badań na dysku, jeśli przeglądarka PACS pozwala pracować bez kopiowania obrazów.

Wymagania dla stanowisk opisowych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 11 stycznia 2023 r. w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznej. Chodzi m.in. o liczbę i rozdzielczość monitorów, kalibrację i oświetlenie pomieszczenia. Testy monitorów opisuje rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie testów eksploatacyjnych urządzeń radiologicznych i urządzeń pomocniczych. Zastosowanie tych wymagań do stanowiska w domu lekarza potwierdź z osobą odpowiedzialną w pracowni za ochronę radiologiczną. My dobieramy i konfigurujemy sprzęt.

Umowa powierzenia albo upoważnienie

Dostęp do PACS to dostęp do danych pacjentów. Gdy badania opisuje podmiot zewnętrzny, np. firma teleradiologiczna, pracownia lub szpital zwykle zawiera z nim umowę powierzenia przetwarzania danych (art. 28 RODO). Role stron zależą od umowy, więc potwierdź je z inspektorem ochrony danych. Gdy lekarz współpracuje z Tobą bezpośrednio, przetwarza dane w Twoim imieniu. Jako osoba wykonująca zawód medyczny jest do tego uprawniony z mocy art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta. Ustawa nie wymaga od niego pisemnego upoważnienia, ale wiele podmiotów je wydaje, żeby określić zakres dostępu. Sposób ustal z inspektorem ochrony danych.

Dokument wybierasz Ty, najlepiej po konsultacji z inspektorem ochrony danych. Po stronie IT pilnujemy jednego: bez podpisanego dokumentu dostęp nie powinien być aktywowany.

Podpis i opis testowy

Opis badania diagnostycznego jest rodzajem elektronicznej dokumentacji medycznej, więc musi być podpisany. Przed pierwszym dyżurem sprawdzamy, czy lekarz może podpisać opis w systemie wybraną metodą. Potem robimy opis testowy, od pobrania badania do podpisanego opisu w systemie pracowni. Pisaliśmy o tym w liście kontrolnej IT dla nowej pracowni RTG, TK lub MR.

Lekarz dostaje też instrukcję kontaktu: kogo i jak powiadomić, gdy coś nie działa w trakcie dyżuru.

Odebranie dostępu po zakończeniu współpracy

Odebranie dostępu jest tak samo ważne jak jego nadanie. Zgłaszasz koniec współpracy w helpdesku, a my wyłączamy:

• konto w PACS i RIS (lepiej je zablokować niż usunąć, żeby historia działań pozostała przypisana do osoby),
• profil VPN i drugi składnik logowania,
• certyfikaty wydane na komputer lekarza.

Jeśli lekarz pracował na Twoim stanowisku, sprzęt wraca do pracowni i jest czyszczony. Przy zewnętrznym podmiocie umowa powierzenia powinna określać, co dzieje się z danymi po zakończeniu usług (art. 28 ust. 3 lit. g RODO). W zgłoszeniu widzisz, kiedy dostęp został zablokowany.

Przepisy

Stan prawny na 23.09.2026:

• Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, art. 3 ust. 1: świadczenia zdrowotne mogą być udzielane za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów elektronicznej dokumentacji medycznej, § 1 pkt 5: opis badań diagnostycznych jest rodzajem elektronicznej dokumentacji medycznej.
• Ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia, art. 2 pkt 6: taka dokumentacja jest opatrywana kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo z wykorzystaniem mechanizmu udostępnianego bezpłatnie przez ZUS.
• RODO, art. 28: umowa powierzenia przetwarzania danych z podmiotem zewnętrznym.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1391), § 1 ust. 4: dokumentacja ma być dostępna wyłącznie dla osób uprawnionych.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 11 stycznia 2023 r. w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego dla wszystkich rodzajów ekspozycji medycznej, załącznik nr 1: wymagania dla stanowisk opisowych.

Sama technologia nie zapewnia zgodności z przepisami. Potrzebne są też procedury i umowy. Po stronie IT dbamy o to, żeby dostęp był przypisany do konkretnej osoby, szyfrowany i możliwy do odtworzenia w logach.

Jeśli dołączasz nowego lekarza opisującego, skontaktuj się z nami. Przygotujemy dostęp według tej listy i odbierzemy go, gdy współpraca się skończy.